ماه: نوامبر 2025

افشای نقش نیما (علیرضا) صالحی در سرکوب سایبری جمهوری اسلامی ایران

در طی سال گذشته، پروژه ابتکار دادگستر وابسته به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (HRA)، تحقیق جامعی درباره نیما (علیرضا) صالحی انجام داده است. وی به‌عنوان یکی از بازیگران کلیدی اما کمتر شناخته‌شده در معماری سرکوب سایبری جمهوری اسلامی ایران شناسایی شده است. صالحی با نام مستعار “Q7X” فعالیت می‌کند و از بنیان‌گذاران و از اعضای ارشد تیم امنیت دیجیتال آشیانه بوده است؛ گروهی که از مؤثرترین نهادهای سایبری هم‌راستا با دستگاه امنیتی ایران به شمار می‌رود.

بر خلاف بنیان‌گذار آشیانه، بهروز کمالیان، که به دلیل حملات سایبری در حمایت از سرکوب دولتی از سوی حوزه‌های قضایی مختلف تحریم شده است، صالحی تاکنون با هیچ‌گونه پاسخگویی یا فشار بین‌المللی مواجه نشده است. با وجود نقش مستند او در نظارت، سانسور، ارعاب و نقض گسترده حقوق بشر، همچنان از آزادی کامل در جابجایی بین‌المللی برخوردار است، به‌گونه‌ای که مدارکی از سفرهای گسترده او به اروپا، ایالات متحده، آسیا و آفریقا موجود است.

با افشای عمومی سابقه صالحی، دادگستر از دولت‌ها و نهادهای اجرایی می‌خواهد که این خلأ نگران‌کننده را مورد توجه قرار داده و فوراً اقداماتی را برای جلوگیری از فعالیت آزادانه افرادی و نهادهایی که اکنون یا پیش‌تر به سرکوب دیجیتال کمک کرده‌اند، در فراتر از مرزها انجام دهند.

آشیانه چیست؟

“آشیانه”، گروهی ایرانی در زمینه هک و امنیت سایبری است که در سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲ میلادی) توسط بهروز کمالیان تأسیس شد. این گروه که در ابتدا تیم کوچکی از هکرهای ماهر بود، به‌سرعت به یکی از شناخته‌شده‌ترین و تأثیرگذارترین گروه‌های هک در ایران تبدیل شد. آشیانه با نفوذ به وب‌سایت‌های دولتی خارجی و همچنین کشف آسیب‌پذیری‌ها در وب‌سایت‌های داخلی، خود را در هر دو حوزه هک مخرب (black hat) و هک قانون‌مند (white hat) فعال نشان داد.

به مرور، آشیانه یک اکوسیستم سایبری گسترده ایجاد کرد که شامل مرکز آموزش، شرکت امنیتی و خدمات میزبانی می‌شد. دوره‌های هک و امنیت ارائه‌شده توسط این گروه در دانشگاه صنعتی شریف و بعدها در قالب برنامه آموزشی مستقل‌شان، بیانگر نقش آشیانه در تربیت نسل جدیدی از نیروهای سایبری ایران است. آشیانه موفق شد شهرت جهانی کسب کند، به‌گونه‌ای که رتبه دوم جهانی در زمینه تغییر چهره وب‌سایت‌ها (defacement) را در وب‌سایت Zone-H به خود اختصاص داد و به‌عنوان «بهترین تیم هک» شناخته شد.

تحقیقات HRA تأیید می‌کند که این گروه پیوندهای ساختاری با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات (فتا) داشته است؛ پیوندهایی که باعث شد آشیانه از محدودیت‌هایی که دیگر گروه‌های هک با آن مواجه بودند، مصون بماند. هم کمالیان (با نام مستعار “Behrooz_Ice”) و هم صالحی (با نام “Q7X “) در تلویزیون دولتی ایران به‌عنوان نمایندگان ارشد تیم امنیت دیجیتال آشیانه حضور داشتند.

کمالیان در گفت‌وگو با رسانه‌هایی چون دویچه‌وله فارسی، تلاش کرد آشیانه را به‌عنوان گروهی مستقل معرفی کند. اما اظهارات خودش نشان می‌دهد که این گروه عمیقاً با ساختارهای امنیتی سایبری جمهوری اسلامی همگرا و درهم‌تنیده بوده است؛ آشیانه به طور منظم با نهادهای دولتی همکاری می‌کرد، هک‌های سیاسی بزرگی انجام می‌داد که بعدها به‌عنوان موفقیت‌های «ارتش سایبری ایران» معرفی می‌شد و به نهادهای حکومتی آموزش می‌داد.

بررسی‌های مؤسسه Recorded Future و سازمان ARTICLE 19 نشان می‌دهد که حملات سایبری، تخریب وب‌سایت‌ها، عملیات DDoS و آموزش‌های نظارتی آشیانه بخشی آگاهانه از راهبرد سرکوب دیجیتال جمهوری اسلامی بودند؛ راهبردی که با هدف مسدودسازی جریان اطلاعات مستقل، ساکت‌کردن صدای مخالفان و ترساندن فعالان و خبرنگاران طراحی شده بود. این اقدامات مستقیماً حقوقی همچون آزادی بیان، حریم خصوصی، دسترسی به اطلاعات، آزادی تجمعات مسالمت‌آمیز و آزادی تشکل را تضعیف کرده و منجر به نقض‌هایی چون بازداشت‌های خودسرانه و بدرفتاری می‌شدند.

تحلیل جامعی که در نشریه Insight Turkey منتشر شد، نقش زیربنایی آشیانه در معماری سایبری جمهوری اسلامی را تأیید کرده است. تعطیلی نهایی این گروه نه نشانه ضعف، بلکه نشانه میزان درهم‌تنیدگی آن با ماشین سرکوب دیجیتال حکومت ایران بود.

اتحادیه اروپا و بریتانیا در سال ۲۰۱۱، در بیانیه‌های تحریمی خود علیه کمالیان، به‌وضوح این نکته را ذکر کردند که آشیانه مسئول “حملات سایبری شدید علیه مخالفان داخلی، اصلاح‌طلبان و نهادهای خارجی” بوده و به سرکوب گسترده‌ای کمک کرده که با نقض‌های جدی حقوق بشر همراه بود.

بهروز کمالیان کیست؟

بهروز کمالیان با نام مستعار “Behrooz_Ice”، شناخته‌شده‌ترین چهره پشت تیم امنیت دیجیتال آشیانه است. او در میانه

دهه ۱۳۸۰ (۲۰۰۰s میلادی) با تخریب گسترده وب‌سایت‌ها به شهرت رسید و نقش کلیدی در توسعه توانمندی‌های تهاجمی سایبری ایران ایفا کرد. او علیرغم کوچک‌نمایی اندازه گروه آشیانه، بارها مشارکت در حملات سایبری با انگیزه سیاسی علیه اهداف آمریکایی، اروپایی و اسرائیلی را تأیید کرده و همچنین اذعان کرده که با نهادهای دولتی و نظامی ایران همکاری داشته است.

رسانه‌های وابسته به دولت ایران صدها تا هزاران هک موفق وب‌سایت‌های خارجی را به او نسبت داده‌اند. شرکت‌های امنیت سایبری خارج از ایران نیز کمالیان را بازیگری محوری در اکوسیستم هکری جمهوری اسلامی معرفی می‌کنند.

در خرداد ۱۳۹۷، انجمن آنلاین او برای همیشه تعطیل شد و گزارش‌هایی از بازداشت احتمالی یا بسته‌شدن دفتر آشیانه منتشر شد. او در ۱۸ مهر ۱۳۹۰ به دلیل نقش محوری‌اش در حملات سایبری مرتبط با سرکوب اعتراضات پس از انتخابات ۱۳۸۸، از سوی اتحادیه اروپا تحریم و سپس در فهرست تحریم‌های دولت بریتانیا قرار گرفت.

نیما (علیرضا) صالحی کیست؟

نیما صالحی، متولد ۳ آذر، سال تولد نامشخص، با نام دیگر علیرضا صالحی، هکر و مهندس کامپیوتر ایرانی است که بنیان‌گذار و معاون تیم امنیت دیجیتال آشیانه بوده است. یک پست در وبلاگ بلاگفا به تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۹۰ نشان می‌دهد که او بیش از یک دهه است از نام‌های متعدد استفاده می‌کند. صالحی در مؤسسه فنی و مهندسی البرز در رشته امنیت رایانه تحصیل کرده است.

با وجود حضور آشکار در رسانه‌های دولتی در کنار کمالیان، صالحی تاکنون از هرگونه پیگرد عمومی، تحریم و پاسخگویی حقوقی که دیگر افراد این شبکه با آن مواجه بوده‌اند، مصون مانده است. او همچنان به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی فعالیت می‌کند که بدون هیچ‌گونه پاسخگویی در معرض دید عمومی حضور دارد.

آثار دیجیتال و ردپای عمومی

تحقیقات مجموعه فعالین حقوق بشر در ایران، چندین حساب کاربری فعال یا قابل ردیابی مرتبط با صالحی را شناسایی کرده که نشانه‌ای از حضور مستمر و تحرک بین‌المللی اوست. با وجود نقش مستقیمش در گروهی که به سرکوب دولتی وابسته است، او حساب‌هایی در شبکه‌های اجتماعی نظیر اینستاگرام، لینکدین، فیس‌بوک و تلگرام دارد.

پروفایل‌هایش سفرهای بین‌المللی گسترده‌اش را نمایش می‌دهند. حساب لینکدین او تلاش برای ساختن یک هویت حرفه‌ای در شبکه‌های بین‌المللی را نشان می‌دهد، در حالی که حساب فیس‌بوک‌اش همچنان با زیرساخت دیجیتال آشیانه در ارتباط است. یک کانال تلگرام منتسب به او (اگرچه تأیید نشده) با الگوهای رایج پلتفرم‌های فعالان سایبری در ایران هم‌راستا است.

این پروفایل‌ها نشان می‌دهند که صالحی هنوز فعال، در دسترس و بدون مانع خاصی با وجود نقش مستندش در سرکوب دیجیتال،  فعالیت می‌کند.

نقش صالحی در آشیانه و رابطه با بهروز کمالیان

تحقیقات مجموعه فعالین حقوق بشر، نشان می‌دهد که نیما صالحی تنها یک عامل جانبی نبوده بلکه یکی از بازیگران اصلی آشیانه بوده است. او به‌عنوان هم‌بنیان‌گذار، مدیر ارشد و شریک عملیاتی نزدیک بهروز کمالیان، در شکل‌گیری عملیات‌های سایبری و برنامه‌های آموزشی این گروه نقش حیاتی داشته است.

نام مستعار او (Q7X) بارها در لاگ‌های تغییر چهره وب‌سایت‌ها و سوابق جوامع هکری مرتبط با عملیات‌های آشیانه دیده شده است. گزارش ARTICLE 19 نیز تأیید می‌کند که هم کمالیان و هم صالحی در دانشگاه صنعتی شریف دوره‌هایی تحت عنوان «هک و امنیت» تدریس کرده‌اند و بعدها برنامه‌های آموزشی گسترده‌تری را نیز هدایت کرده‌اند که به توسعه ظرفیت سایبری جمهوری اسلامی کمک کرده است.

حضور صالحی در رسانه‌های دولتی در کنار کمالیان، جایگاه ارشد او را تأیید می‌کند. با این حال، او توانسته از تحریم‌ها و اقدامات پاسخگوکننده‌ای که سایر اعضای شبکه با آن مواجه شده‌اند، فرار کند.

با توجه به نقش مستند او در آشیانه و شراکت عملیاتی‌اش با کمالیان، مجموعه فعالان از نهادهای مسئول می‌خواهد فوراً اقداماتی انجام دهند تا مانع تردد آزادانه صالحی از مرزها شوند و مصونیت کامل او از بین برود.

سابقه سفر نیما (علیرضا) صالحی به تأیید ابتکار دادگستر؛ مارچ ۲۰۱۷ – مه ۲۰۲۵

توجه: نقاط بزرگ‌تر نشان‌دهنده تعداد سفرهای بیشتر به آن موقعیت جغرافیایی هستند.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره نیما صالحی، گروه آشیانه یا ارتباطات مستند مربوطه، لطفاً از طریق فرم تماس در وب‌سایت ابتکار دادگستر با ما تماس بگیرید:
https://spreadingjustice.org/contact-us/

پانوشت:

1. ابتکار دادگستر، «تیم امنیت دیجیتال آشیانه»، پایگاه داده ناقضان حقوق بشر – ابتکار دادگستر
   https://spreadingjustice.org/group-violator/sj55990
   
2. پاپی جفری و مایکل سیمور، «هکر ایرانی تصویر نوزاد مرده را روی سرورهای دانشگاه بورنموث آپلود کرد»، ایندیپندنت، ۲۸ اسفند ۱۳۹۲ (۱۸ مارس ۲۰۱۴)
   https://www.independent.co.uk/student/news/iranian-hacker-uploads-dead-baby-image-onto-bournemouth-university-servers-9199261.html
   
3. ARTICLE 19، «جنگ نرم و تاکتیک‌های سایبری در ایران»، ۲۰۱۷
   https://www.article19.org/data/files/medialibrary/38619/Iran_report_part_2-FINAL.pdf
   
4. مؤسسه بین‌المللی مقابله با تروریسم، «گزارش فعالیت‌های تروریسم سایبری شماره ۴»، ۹ مهر ۱۳۹۲ (۱ اکتبر ۲۰۱۳)، صفحات ۲۴ تا ۳۱، JSTOR
   https://www.jstor.org/stable/resrep09471.5
   
5. ARTICLE 19، «سفت کردن کنترل شبکه: بخش دوم – جنگ نرم و تاکتیک‌های سایبری در ایران»، ۲۰۱۷، ۳۳ صفحه
   https://www.article19.org/data/files/medialibrary/38619/Iran_report_part_2-FINAL.pdf
   
6. تکراتو، «بهترین گروه‌های هکری در ایران و جهان»، ۱۹ خرداد ۱۴۰۰ (۹ ژوئن ۲۰۲۱)
   https://techrato.com/2021/06/09/best-hacking-groups-in-iran-and-the-world/
   
7. آزمایشگاه جهاد سایبری ممری، «ارزیابی توانایی‌های عملیات شبکه‌ای جمهوری اسلامی ایران – مرور یک مطالعه»، ۳ تیر ۱۳۹۴ (۲۴ ژوئن ۲۰۱۵)
   https://www.memri.org/reports/assessing-computer-network-operation-cno-capabilities-islamic-republic-iran-%E2%80%93-study-review-0
   
8. دویچه‌وله فارسی، «گروه امنیتی آشیانه یا ارتش سایبری ایران؟»، 26 شهریور 1389
   https://www.dw.com/fa-ir/گروه-امنیتی-آشیانه-یا-ارتش-سایبری-ایران/a-6016017
   
9. گروه انسیکت (Recorded Future)، «تاریخچه آشیانه: نخستین انجمن امنیتی ایران»، ۲۶ دی ۱۳۹۷ (۱۶ ژانویه ۲۰۱۹)
   https://www.recordedfuture.com/research/ashiyane-forum-history
   
10. ارسین چهموت‌اوغلو، «قدرت سایبری ایران»، مرکز مطالعات ایران در آنکارا (İRAM)، فروردین ۱۴۰۰ (آوریل ۲۰۲۱)، ۴۰ صفحه
    https://iramcenter.org/uploads/files/irans-cyber-power_1.pdf
    
11. گرداب، «هک ۱۰۰۰ سایت توسط گروه آشیانه»، ۹ شهریور ۱۳۸۹ (۳۱ آگوست ۲۰۱۰)
    https://gerdab.ir/fa/news/1956/هک-1000سایت-توسط-گروه-آشیانه
    
12. ایرنا، «سایت‌های رژیم صهیونیستی توسط یک گروه ایرانی هک شد»، ۲۷ شهریور ۱۳۸۸ (۱۸ سپتامبر ۲۰۰۹)
    https://www.irna.ir/news/7365500/
    
13. گرداب، «هک ۱۰۰۰ سایت توسط گروه آشیانه»، ۹ شهریور ۱۳۸۹ (تکراری)
    https://gerdab.ir/fa/news/1956/هک-1000سایت-توسط-گروه-آشیانه
    
14. بولتن‌نیوز، «بهروز کمالیان؛ از هک ناسا و سایت‌های اسرائیلی تا جذب فالوور برای سلبریتی‌های دوزاری»، ۱۶ آبان ۱۳۹۸
    https://www.bultannews.com/fa/news/638760/
    
15. ایرنا، «سایت‌های رژیم صهیونیستی توسط یک گروه ایرانی هک شد»، ۲۷ شهریور ۱۳۸۸ (تکراری)
    https://www.irna.ir/news/7365500/
    
16. آزمایشگاه جهاد سایبری ممری، «ارزیابی توانمندی‌های عملیات شبکه‌ای جمهوری اسلامی ایران» (تکرار منبع شماره ۷)
    https://www.memri.org/reports/assessing-computer-network-operation-cno-capabilities-islamic-republic-iran-%E2%80%93-study-review-0
17. کمیسیون اروپا، «بهروز کمالیان»، ردیاب تحریم‌های اتحادیه اروپا، تحریم‌شده تحت رژیم ایران در تاریخ ۱۸ مهر ۱۳۹۰ (۱۰ اکتبر ۲۰۱۱)، تحریم‌های مالی اتحادیه اروپا (مقررات ۲۰۲۵/۶۸۹)
    https://data.europa.eu/apps/eusanctionstracker/subjects/6594
    
18. مؤسسه پژوهش رسانه‌ای خاورمیانه (MEMRI)، «ارزیابی توانمندی‌های عملیات شبکه‌ای جمهوری اسلامی ایران – مرور یک مطالعه»، ۳ تیر ۱۳۹۴ (۲۴ ژوئن ۲۰۱۵)
    https://www.memri.org/reports/assessing-computer-network-operation-cno-capabilities-islamic-republic-iran-%E2%80%93-study-review-0
    
19. «مقررات شورای اتحادیه اروپا شماره ۳۵۹/۲۰۱۱ مورخ ۲۳ فروردین ۱۳۹۰ (۱۲ آوریل ۲۰۱۱) – پیوست‌ها (مطابق وضعیت تا ۱۰ دی ۱۳۹۹ / ۳۱ دسامبر ۲۰۲۰)»، Legislation.gov.uk، دسترسی در ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ (۱۷ اوت ۲۰۲۵)
    https://www.legislation.gov.uk/eur/2011/359/annexes/2020-01-31
    
20. «مقررات اجرایی شورای اتحادیه اروپا (EU) 2025/689 مورخ ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ (۴ آوریل ۲۰۲۵)، اجرایی‌سازی مقررات (EU) شماره 359/2011 درباره اقدامات محدودکننده علیه اشخاص، نهادها و گروه‌ها با توجه به وضعیت ایران»، روزنامه رسمی اتحادیه اروپا، شماره L 2025/689، ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ (۷ آوریل ۲۰۲۵)، دسترسی در ۲ شهریور ۱۴۰۴ (۲۴ اوت ۲۰۲۵)
    https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202500689
    
21. https://www.instagram.com/stories/highlights/18133348774262759/,
22. https://www.instagram.com/stories/highlights/17908216216300778/

دادستان‌ عمومی و انقلاب در ایران

گزارش حاضر نخستین مقاله از مجموعه‌ای پنج‌گانه است که توسط مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (HRA) از طریق پروژه ابتکار دادگستر (Spreading Justice) منتشر می‌شود. این مجموعه با هدف شفاف‌سازی درباره نقش‌هایی در ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران منتشر می‌شود که در استمرار و تسهیل نقض‌های جدی حقوق بشر و تخلفات حقوقی بین‌المللی نقش ایفا می‌کنند.

پایگاه داده «ابتکار دادگستر» تاکنون بیش از هزار پروفایل از افراد و نهادهایی را ثبت کرده است که در نقض‌های سیستماتیک دخیل بوده‌اند. هدف این مجموعه مقالات، نه‌ تنها معرفی این افراد و نحوه مستندسازی اقداماتشان از سوی پروژه دادگستر است، بلکه همچنین تلاش دارد نشان دهد که جایگاه‌های شغلی و نهادی این افراد چگونه و چرا به بازتولید چرخه سرکوب و نقض حقوق کمک می‌کند.

این مجموعه به امید آن منتشر می‌شود که درک عمیق‌تری از ساختار سرکوب ارائه دهد، از تلاش‌ها برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی پشتیبانی کند و در نهایت به تدوین پیشنهادهایی برای اصلاحات فوری و ضروری کمک کند.

شناخت نقش دادستان‌ عمومی و انقلاب در ایران

دادستان^[1] در نظام قضایی ایران، نماینده جامعه در مقابل دادگاه محسوب می‌شود. از وظایف اصلی این مقام می‌توان به صدور کیفرخواست علیه متهمان و نظارت بر اجرای مجازات‌های قضایی اشاره کرد. او همچنین ناظر بر روند تحقیقات است و بر اجرای احکام، نظارت اداری دارد. به همین دلیل، نقش عمیق و اجتناب‌ناپذیر او در بسیاری از پرونده‌هایی که با نقض حق دادرسی عادلانه همراه‌ هستند، ذاتی جایگاه او است.

ساختار سازمانی دادسرا

دادستان‌ها در ایران بر اساس جایگاه و سلسله‌مراتب اداری به سه سطح تقسیم می‌شوند:

دادستان کل کشور.

دادستان شهرستان مرکز استان، برای نمونه، به علی‌اکبر علیشاه میتوان اشاره کرد؛ برای مشاهده پروفایل او در ابتکار دادگستر به اینجا مراجعه کنید.

دادستان شهرستان، می‌توان به مهدی آماده اشاره کرد؛ پروفایل او در ابتکار دادگستر را نیز می‌توانید از اینجا ببینید.

هر یک از این دادستان‌ها مسئول نظارت بر عملکرد دادستان‌های زیرمجموعه خود هستند:

دادستان مرکز استان بر عملکرد دادستان‌های شهرستان آن استان نظارت دارد.

دادستان کل کشور نیز بر عملکرد دادستان‌های مراکز استان‌ها نظارت می‌کند.

وظایف دادستان

تمامی فعالیت‌ها در درون دادسرا تحت نظارت مستقیم دادستان انجام می‌شود. وظایف قضایی دادستان در چند دسته اصلی سازماندهی شده است، از جمله:

۱. رسیدگی به جرائم با جنبه عمومی

جرایمی که به حقوق یا منافع عمومی مربوط می‌شوند، نیازی به شاکی خصوصی ندارند. برای نمونه، برخی تخلفات مرتبط با نظم عمومی یا عفت عمومی، بدون نیاز به شکایت خصوصی توسط دادستان پیگیری می‌شوند و جنبه‌های اداری و کیفری دارند. در چنین مواردی، دادستان اختیار آغاز رسیدگی و اطمینان از پیگیری موضوع را بر عهده دارد.

۲. رسیدگی به شکایات در جرائم قابل گذشت

در مواردی که جرم از نوع قابل گذشت باشد، پیگیری قضایی تنها در صورتی انجام می‌شود که شاکی خصوصی اقدام به ثبت شکایت کند. پس از ثبت شکایت، دادستان موظف به رسیدگی و اقدام قانونی در خصوص آن موضوع است.^[2]

۳. صدور کیفرخواست

یکی از وظایف اصلی دادستان، تنظیم و صدور کیفرخواست است. در نظام ترکیبی ایران، دادستان هدایت روند تحقیق را بر عهده دارد، در حالی که قاضی تحقیق وظیفه بازجویی و نظارت بر جمع‌آوری ادله را عده دار است. پس از آن‌که قاضی تحقیق گزارشی مبنی بر تکمیل تحقیقات و اطلاع‌رسانی اتهامات به متهم ارائه داد، دادستان کیفرخواست را تنظیم و برای آغاز روند دادرسی به دادگاه ارسال می‌کند.^[3]

نظارت بر اجرای مجازات

بر اساس آیین‌نامه “نحوه اجرای احکام حدود، سلب حیات، قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، دیات، شلاق، تبعید نفی بلد، اقامت اجباری”^[4]، موارد زیر قابل ذکر است:

طبق ماده ^[5]۳۱، اجرای احکام مربوط به اعدام، سنگسار، قصاص عضو و قطع عضو باید تحت نظارت مستقیم و مستمر دادستان انجام شود.

بر اساس ماده ^[6]۱۵، در مواردی که حکم به اجرای علنی در محل خاصی صادر شده باشد، چنانچه محل اجرا در حکم دادگاه مشخص نشده باشد، محل اجرای حکم با پیشنهاد قاضی اجرای احکام کیفری و تأیید دادستان تعیین می‌شود.

مطالعه موردی: خانه اصفهان

یکی از نمونه‌های بارز رفتار غیرقانونی را می‌توان در اقدامات دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اصفهان، سید محمد موسویان ^[7] مشاهده کرد. موسویان در مقام رسمی خود، کیفرخواست^[8] متهمان پرونده موسوم به “خانه اصفهان” را در پی اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ صادر کرد. این کیفرخواست در نهایت به اعدام صالح میرهاشمی، مجید کاظمی و سعید یعقوبی منجر شد.

این اعدام‌ها در حالی اجرا شدند که فایلی صوتی^[9] از مجید کاظمی منتشر شده بود که در آن به‌صراحت اعلام می‌کرد در جریان بازجویی مورد شکنجه، تهدید و آزار جنسی قرار گرفته است. اعترافات اجباری که در نقض آشکار قوانین داخلی ایران و استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر از او گرفته شده بودند، مبنای صدور کیفرخواست و در نهایت حکم اعدام قرار گرفتند.

با استناد به اظهاراتی که تحت شکنجه به‌دست آمده‌اند، دادستان نه‌تنها در انجام وظیفه خود برای پاسداری از عدالت کوتاهی کرده، بلکه به‌طور فعال یکی از اساسی‌ترین تعهدات قانونی خود را نیز نقض کرده است: اطمینان از این‌که کیفرخواست بر پایه ادله به‌دست‌آمده از طریق اجبار و شکنجه استوار نباشد.

این رفتار، صرفاً یک خطای قضایی نیست، بلکه نقضی جدی و عمیق از قانون است که به شکل مستقیم در سلب خودسرانه و ناعادلانه زندگی نقش داشته است.

متأسفانه، این مورد یک رویداد استثنایی یا منحصر به‌فرد نیست، بلکه بخشی از الگوی ساختاری و رایج در نظام قضایی ایران به شمار می‌رود.

اطلاعات ابتکار دادگستر درباره دادستان‌های عمومی و انقلاب سابق و حال حاضر

اطلاعات ابتکار دادگستر درباره دادستان‌های عمومی و انقلاب سابق و حال حاضر

محل کار	لینک	موقعیت شغلی کنونی	نام
اردبیل	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj19847/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان اردبیل	جلال آفاقی
ساری	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj41692/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان مازندران	علی اکبر عالیشاه
گرگان	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj67398/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان گلستان	محمود اسپانلو
زنجان	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj80807/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان زنجان	بهروز عباسی
ایلام	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj60705/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان ایلام	عبدالوهاب بخشنده
تبریز	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj66354/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان آذربایجان شرقی	بابک محبوب علیلو
کرمان	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj59765/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کرمان	مهدی بخشی
اصفهان	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj42878/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان اصفهان	سید محمد موسویان
کرج	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj03152/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان البرز	حسن مددی
دزفول	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj29158/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان دزفول	مهدی آماده
سقز	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj77936/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان سقز	علیرضا رضاپور
یاسوج	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj70841/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد	سید علی ملک حسینی
زابل	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj54053/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان زابل	ایرج جهانتیغ فرد
دورود	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj24392/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان دورود	مسلم الماسی
شهریار	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj84171/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان شهریار	مهدی محمدی
ارومیه	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj69585/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان آذربایجان غربی	حسین مجیدی
سبزوار	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj39390/	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان سبزوار	جعفر صدیقی
سنندج	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj67273/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کردستان	محمد جباری
تهران	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj96508/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان سیستان و بلوچستان	مهدی شمس آبادی
تهران	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj38604/	دادستان کل کشور	محمد موحدی آزاد
اهواز	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj97277/	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان خوزستان	صادق جعفری چگنی

محل کار	موقعیت شغلی سابق	موقعیت شغلی کنونی	لینک	نام
رشت	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان لاهیجان	معاون قضایی رئیس کل دادگاه‌های عمومی و انقلاب شهرستان رشت	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj76989/	ابراهیم انصاری
رشت	دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان گیلان	معاون قضایی دادگستری استان گیلان	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj05101/	سید مهدی فلاح میری
نامشخص	دادستان عمومی و انقلاب شهرستان مهاباد	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj51073	مهراب پوراکبر
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان همدان	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj94718/	حسن خانجانی موقر
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان بندرانزلی	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj70283/	اکبر سبحانی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان بابل	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj50244/	اسماعیل ملاکریمی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان نوشهر	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj49953/	محمدرضا ابراهیمی
رامشیر	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان ایذه	رئیس دادگستری شهرستان رامشیر	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj82195/	یارمحمد رسالتی خواه
تهران	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان مرکزی	رئیس کل دادگاه‌های عمومی و انقلاب استان تهران	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj04363/	ربیع اله قربانی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان قزوین	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj27198/	حسین رجبی
تهران	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان بوشهر	دادیار دادسرای دیوان عالی کشور	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj04196/	علی حسن پور
ساری	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان هرمزگان	رئیس شعب تجدید نظر استان مازندران	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj04655/	علیرضا احمدی منش
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان خراسان رضوی	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj94338/	محمدحسین درودی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان آمل	ناشمخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj52571/	مهدی محمدی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان پیرانشهر	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj63140/	مجتبی محمودی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب شهرستان نقده	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj75888/	اصغر نوعی
نامشخص	دادستان سابق عمومی و انقلاب مرکز استان فارس	نامشخص	https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj86679/	سید مصطفی بحرینی

---

خبرگزاری صدا و سیما، «دادستان کیست و چه وظایفی دارد؟»، منتشرشده در ۱۰ آذر^[1]

https://www.iribnews.ir/fa/news/2938776

^[2]  همان

^[3] همان

^[4] اختبار، «آیین‌نامه نحوه اجرای احکام حدود، سلب حیات، قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، دیات، شلاق، تبعید، نفی بلد، اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محل‌های معین»، منتشر شده در ۳۰ خرداد ۱۳۹۸،

آیین‌نامه نحوه اجرای احکام حدود، سلب حیات، قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، دیات، شلاق، تبعید، نفی بلد، اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محل‌های معین

^[5] همان

^[6] همان

^[7]  دادگستر، «سید محمد موسویان (شناسه ناقض: sj42878)»، دادگستر – پایگاه داده ناقضان حقوق بشر، آخرین به‌روزرسانی: ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵ (۳۰ خرداد ۱۴۰۴)، https://spreadingjustice.org/fa/individual-violator/sj42878/

^[8] هرانا، «صالح میرهاشمی، مجید کاظمی و سعید یعقوبی اعدام شدند»، منتشر شده در ۱۹ مه ۲۰۲۳ (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲)،https://www.en-hrana.org/saleh-mirhashemi-majid-kazemi-and-saeed-yaghoubi-executed/

^[9] هرانا، «گزارش هرانا از پرونده پرابهام متهمان خانه اصفهان / اسنادی از پرونده»، منتشر شده در (منتشر شده در ۱۴ مه ۲۰۲۳ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۲). https://www.hra-news.org/2023/hranews/a-41118/